Nie jest to być może imponujący wynik, jednak pozytywne jest to, iż coraz więcej umów angażuje środki budżetu podmiotu publicznego co jest warunkiem szerszego zaangażowania kapitału prywatnego i ułatwia pozyskanie finansowania zewnętrznego dla projektów. Już ponad dwa lata temu Sejm uchwalił ustawę o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce. Nowelizacja zmieniła ustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 19, poz. 100, z późn. zm.17) poprzez dodanie do niej nowego art. 18a, zgodnie z którym zobowiązania wynikające z umów o partnerstwie publiczno-prywatnym (PPP) nie wpływają na poziom państwowego długu publicznego oraz deficyt sektora finansów publicznych w sytuacji, gdy partner prywatny ponosi większość ryzyka budowy oraz większość ryzyka dostępności lub ryzyka popytu – z uwzględnieniem wpływu na wymienione ryzyka czynników, takich jak gwarancje i finansowanie przez partnera publicznego oraz alokacja aktywów po zakończeniu trwania umowy.

Szczegółowa metodologia podziału ryzyk ma być regulowana rozporządzeniem. Obecnie trwają prace nad jego ostateczną wersją. Choć zmiana nie uregulowała sposobu kwalifikacji wydatków z tytułu umowy o PPP, jako wydatki bieżące lub majątkowe obecnie trwają prace legislacyjne, zmierzające do jednoznacznego uregulowania również tej kwestii.

Przyjęta przez Sejm nowelizacja ustawy o PPP jest reakcją ustawodawcy na dotychczasowe wątpliwości dotyczące wpływu zobowiązań z umów o PPP na państwowy dług publiczny. Zobowiązania podmiotu publicznego z tytułu zapłaty wynagrodzenia partnera prywatnego lub poniesienia części wydatków na realizację przedsięwzięcia, tudzież dopłaty do usług świadczonych przez partnera prywatnego, ze względu na swoją specyfikę, najczęściej długoletnie (zobowiązania długookresowe), nie będą wpływały na państwowy dług publiczny tylko wówczas, gdy „partner prywatny ponosi większość ryzyka budowy oraz większość ryzyka dostępności lub ryzyka popytu – z uwzględnieniem wpływu na wymienione ryzyka czynników takich jak gwarancje i finansowanie przez partnera publicznego oraz alokacja aktywów po zakończeniu trwania umowy”.

Natomiast w przypadku, gdy zobowiązania z umowy wpływać będą na państwowy dług publiczny w rozumieniu art. 18a ust. 1 UPPP, to powinny być one ujmowane w sprawozdaniu Rb-Z jako operacja finansowa wpływająca na dług publiczny. Niezależnie od obowiązku analizy podziału ryzyk na potrzebę ustalenia wpływu zobowiązań z umowy o PPP na państwowy dług publiczny na j. s. t. ciąży obowiązek ustalenia wpływu zobowiązań z umowy o PPP na państwowy dług publiczny w ramach obowiązków statystycznych (sprawozdanie Rb-Z-PPP). Rozporządzenie z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej reguluje m.in. rodzaje i zasady sporządzania sprawozdań w zakresie zobowiązań wynikających z umów o PPP zawieranych na podstawie odrębnych ustaw przez j. s. f. p. J. s. t. składać będą kwartalne sprawozdania – Rb-Z-PPP – o stanie zobowiązań wynikających z umów o PPP, zgodnie z § 4 pkt. 7 Rozporządzenia, w terminie jednego miesiąca po zakończeniu kwartału na elektroniczną skrzynkę podawczą Ministerstwa Finansów oraz Głównego Urzędu Statystycznego. Formularz sprawozdania zawarty został w załączniku nr 34 do przedmiotowego rozporządzenia.

Szczegółowe zasady sporządzania sprawozdań budżetowych w zakresie zobowiązań wynikających z umów o PPP określa instrukcja stanowiąca załącznik nr 41. Podstawą do jego sporządzenia jest ewidencja księgowa bilansowa oraz pozabilansowa. W świetle § 2 ust. 3 Instrukcji, sposób klasyfikacji wpływu zobowiązań wynikających z umów PPP na poziom państwowego długu publicznego określa art. 18a UPPP. Jest to istotna zmiana w stosunku do dotychczasowego podejścia do materii wpływu zobowiązań z umów ppp na państwowy dług publiczny. Do końca grudnia 2013 r. poprzez sprawozdanie Rb-Z-PPP wykazywany miał być m.in. wpływ zobowiązań z umowy o PPP na dług sektora finansów publicznych. Instrukcja zawierała informację, że sposób zaliczania zobowiązań z tytułu umów partnerstwa publiczno-prywatnego do długu sektora finansów publicznych określa decyzja EUROSTAT nr 18/204 z dnia 11 lutego 2004 r.

Zobowiązania z tytułu umów PPP nie są zgodnie z decyzją EUROSTAT (…) zaliczane do długu sektora finansów publicznych, jeżeli partner prywatny przejmie na siebie "ryzyko związane z budową" oraz co najmniej jedno z następujących ryzyk: "ryzyko popytu" i "ryzyko dostępności". Obecnie Instrukcja w ogóle nie odnosi się do Decyzji EUROSTAT. Brak odniesień do metodologii EUROSTAT w omawianym Rozporządzeniu nie daje jakichkolwiek podstaw do nakładania na j. s. f. p. obowiązku posługiwania się metodologią EUROSTAT na potrzeby obliczania wpływu zobowiązań z umów PPP na dług publiczny. Odejście od obowiązku sporządzania sprawozdania Rb-Z-PPP w oparciu o metodologię EUROSTAT oznacza, że dane gromadzone przez MF i GUS od j. s. f. p. w zakresie wpływu zobowiązań z umów o PPP na państwowy dług publiczny oparte będą tylko o metodologię krajową.

Obecne brzmienie art. 124 ust. 4 i art. 236 ust. 4 ustawy o finansach publicznych pozostawia wątpliwości, w jakim zakresie w ramach płatności na rzecz partnera prywatnego tytułem jego wynagrodzenia lub tytułem poniesienia przez podmiot publiczny części wydatków na realizację przedsięwzięcia (wkład własny), budżet państwa lub budżet jednostki samorządu terytorialnego ponosić może wydatki majątkowe, jeżeli przedmiotem płatności jest zwrot partnerowi prywatnemu poniesionych przez niego w celu realizacji przedsięwzięcia wydatków na wytworzenie, nabycie lub ulepszenie środków trwałych albo nabycie wartości niematerialnych lub prawnych, których własność nabywa podmiot publiczny. Powyższe wątpliwości mogły prowadzić do uznania, że wszystkie wydatki z tytułu umowy o PPP są wydatkami bieżącymi, wbrew ekonomicznemu charakterowi tych wydatków. Wskutek powyższego dla jednostek samorządu terytorialnego wydatki z umowy o PPP mogły negatywnie wpływać na nadwyżkę operacyjną budżetu, a w konsekwencji obniżać zdolność do obsługi zadłużenia w świetle art. 243 ustawy o finansach publicznych. Z tego względu dość powszechnie formułowany jest postulat podjęcia interwencji legislacyjnej, która przecięłaby istniejące wątpliwości.

Co prawda, duża część samorządów jest w stanie wykazać, ze istotna część wydatków na obsługę kontraktu PPP ma charakter majątkowy; w Ministerstwie Gospodarki trwają prace nad projektem nowelizacji art. 18a u.p.p.p. polegające na uzupełnieniu tego przepisu nowym ust. 3, przesądzającym o tym, że wydatki podmiotu publicznego, będącego jednostką sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, poniesione tytułem wynagrodzenia partnera prywatnego lub wkładu własnego podmiotu publicznego w części, w jakiej przeznaczone są na finansowanie wytworzenia, nabycia lub ulepszenia środków trwałych albo nabycia wartości niematerialnych i prawnych w rozumieniu przepisów o rachunkowości stanowią wydatki majątkowe budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Projekt powyższej zmiany powstał we współpracy Ministerstwa Gospodarki z Instytutem Partnerstwa Publiczno-Prywatnego, Centrum PPP. Dzięki proponowanej nowelizacji należycie zrealizowana zostanie intencja ustawodawcy wyrażona w art. 18a ust. 1 u.p.p.p.,  aby neutralne dla długu publicznego były te umowy partnerstwa, w których partner prywatny przejmuje zasadniczą część ryzyk związanych z przedsięwzięciem.